Des Johann Amos Comenius Entwurf der nach dem Gottlichen Lichte umgestalteten Naturkunde = Joh. A. Comenii Physicae ad lumen divinum reformatae synopsis ... / herausgegeben, ubersetzt und erlautert von Joseph Reber.
- Comenius, Johann Amos, 1592-1670.
- Date:
- 1896
Licence: Public Domain Mark
Credit: Des Johann Amos Comenius Entwurf der nach dem Gottlichen Lichte umgestalteten Naturkunde = Joh. A. Comenii Physicae ad lumen divinum reformatae synopsis ... / herausgegeben, ubersetzt und erlautert von Joseph Reber. Source: Wellcome Collection.
29/644 (page 25)
![raaig, uiib bcv ii^cgviff Accidens ift bai- nviftütelifdjc xazd av/iißeßjjy.dg. S'iivj bic iiatiivpl)tlDfopf)ifcf)c ©pviidjc bei bnninligcii Qdt lunr in boii eiujcfncii Sdti^bviufiJiucifcii bic avtftotcn|'dj=fdjoIaftifrf)c. aBciiit (^cmicitiu'o an cvftcv ®tcUc a{§ OiicUc 511 feiner ^$fjl)fif Ciibo= Ijicu» 5>iiic§ iiiib juuTV beffcit gvojjeg 2öcrf De dlsciplinis eriuäfjiit, au§ bcm er aiid) brt^3 9}?otto, ba§ [einer ^l)\)\\t boronägcfteEt ift, genommen F)nt, fo gibt er gleidj felbft nn, bnf? er mdjx in negatiöem aU ^.lofitiücm Sinne bcnnüen fonnte: „In his cum saluberrima monita de philoso- phia totaque studiorum ratione reparauda reperissem, dolere vehementer coepi, Vivem tarn sagacis iugenii, postquam tot evidentissimas notasset (ieviationes, non explanandis istis salebris admovisse manum. Sed cujusdam de eximio hoc scriptore Judicium, Vivem melius tö /iir] ov quam tö uv vidisse, fecit, ut cogitarem sapientiae Dei solenne id esse gradatim communicari. Qn bcr %i]at ift be§ 35it)e§ 2Bcrf feine Clnelie für ^fatnrvljifofopf^ic. Sturer oier^itnten, baS eine nac^bem Sitel, ba§ jiDeite nad) ber SfnpitelQnfsäfjhmg, ha§ britte in ben Prolegomenis, »tio^n nod) ein nierteä in ben Addendis fommt, Ijat (SomeninS für feine Strfieit bem 55it)e§ nid)t§ cntlel^nt, weit er i^m nidjt^ entlefjnen fonnte. ®enn be§ 53it)ei^ fünftel 33ndj betitelt: De philosophia naturae, medicina et artibus mathematicis corruptis fommt nidjt ü6er nögemeinc Stnffagen gegen bic antifc nnb fdjolaftifdje ^^ptjitofop^ie ^inau§, inbem oiclme^r be§ S3iüc;§ pDfi= tioer Seil: De prima Philosophia sive de intimo nalurae opificio liber I, II, III {hcS- ©cfamtmerfeg 13. 14. unb 15. S3nd)) fic^ in ben ariftoteli= fd]en S^robitioncn mit wenigen 2(n§na£jmen beinegt, fomeit nidjt |)Intonifd;e •eingcfc§o6en finb. ®on3 nnber§ ift ba§ S3er§äftni^ be§ ©omeninö §n bem an jiueiter ©tette ermähnten ^tafiencr 2;^oma» ßampanefirt. (SomeninS frfjreibt ^icr^ iiöer in ber S3orrebe: „Sed accidit, ut ab eruditorum quodam, cui fami- liarius meas illas communicaram querelas (über ben langfnmen g-ort' fd)ritt ber Söiffenfc^aften), exhibitus fuerit Prodromus Philosophiae instau- randae Thomae Campanellae, Itali, quem rairo cum gaudio perlegi et summa spe novi luminis inflammatus ipsam Realem Philosophiam Epilogisticam (ita enim appellat) libris quatuor adornatam nec non libros de rerum sensu undecunque acquisitos pervolvi. Uude meis desideriis nonnuUä ex parte satisfactum quidem sensi, at non per omnia. Nam vel fuiidamentum ipsum, omnia e duobus solum principiis contrariis conflari, oflendebat. (Ego enim de Principiorum triade fam ex divina Genesi persuasissimus eram: —) Deinde animadverti'Campanellam ipsummet hypothesium suarum non usque adeo certum: quippe qui ad Gahlaei de terrae mobilitate philosophemata in assertionibus suis nutare easque in dubium ipse vocare coepit: quemadmodum ex ejus pro Galilaeo Apologia satis liquet. 2inä öorftcfjcnbcr Singabc crfeijen 10ir, baf? Komeninsi 4 S33crfc bei* ^amvanefia bennlU tjat. ©rftcnf^ eine fni-jc Bnfammcnfaffinig bcr 9fotnr= ^l)ilo|Dpi)ie, eine Ülxt %i\3m bci^ äiucitgcnannten aBerfci^ nntcr bem Titci- Prodromus Phdosophiae instaurandae, id est dissertationis de Natura](https://iiif.wellcomecollection.org/image/b21782386_0029.jp2/full/800%2C/0/default.jpg)