Des Johann Amos Comenius Entwurf der nach dem Gottlichen Lichte umgestalteten Naturkunde = Joh. A. Comenii Physicae ad lumen divinum reformatae synopsis ... / herausgegeben, ubersetzt und erlautert von Joseph Reber.
- Comenius, Johann Amos, 1592-1670.
- Date:
- 1896
Licence: Public Domain Mark
Credit: Des Johann Amos Comenius Entwurf der nach dem Gottlichen Lichte umgestalteten Naturkunde = Joh. A. Comenii Physicae ad lumen divinum reformatae synopsis ... / herausgegeben, ubersetzt und erlautert von Joseph Reber. Source: Wellcome Collection.
26/644 (page 22)
![^Diiigct^, mic c6cn ?(viftotc(cfi bic l)Ou ^>lnton f)i}püftaficrte ^bcc «iebcv 511111 ^^^robiift mciifcf)(idjcu ©ciifciu^ iiiadjtc. ®dpn bei ßiccvo finbeii mir bng 5B}Drt forma in bcr 93cbcutiiiig „33cgviff, lüciui luiv De officiis 1. I S 103 belli 3lii^ibi-iiffe begegnen: „ut ad officii foniiam revertainur, iüo= mit fid) ouc^ eine fi'üfjere ©teßc biefe§ 5Bitdjc§ § 14 „forraam et tam- quam facieni houesti vides licrgteidjen läf^t. ^-iiv biefe§ eigene ariftote^ lifdje fniib man nnn bnio lateinifdje, bcntfdj in biefcr .Üiivje unüberfe^bavc ÜBort forma nnb gab if)in in gcroiffcr 33e5ie£}nng eine fdji3pfcvi|'d)e :iBebentnng im ©egenfa^e ^nr gefta(tung§Io[en 9JJatcrie, (materia iuformis). 6» madjt eben bie forma (to eidog) beit ©cgcnftanb gn bem, itia§ er feiner ©attnng nndj ift, e§ ift bie bcgxifflidje ©eftaltnng be§ @in3e(n= bingeiä, inie fie an einem beftiinmten ©toffe ^ur 5Infdjannng fömmt, lüäf^renb bev ©toff an [id] o^ne ©eftaltnng ift. ©d)on (Sain)janeüa betont biefe lüeitcrgefjenbe 5Bebcntnng be§ SBortes forma in Eeal. Philos. Epil. 1. I c. V Art. V mit ber Semevfnng: „Nomen formae proprium est figurae extrinsecus: sed transfertur ad intrinsecam geniti temperiem etformatam in suo gradu et ad Ideam generantis; er fafjt eä als ba§ SBefen eineä ®inge§. ^n biefem ©inne evfd)ienen nun and) bic Sibel» morte biefen in anberer ^ebeutuiig. ©o betonen bie meiften ^].^!^ifofDpf)en jener 3eit bie 33ibeIlnorte: Formavit igitur Dominus Deus hominem de limo terrae ii^egen bei Slnäbrurf'eio formavit, ber i^nen me^r galt ai§ im§ heutigen Sefern. ®ott felbft naf)in au§ fid; bcn begriff für ba§ menfdj^ lidje äßefen, mä[}renb bie übrigen (Sefdjöpfe nur ^h-obufte bev ßfemente Söaffer unb @rbe (producat, germinet) ober luie bie ©ntftefjnng ber Sierc nur ein einfadjcr ©djöpferaft (creavit) finb. 95acon fann fidj bicfe^ Se= griffe? forma ebenfaüg iiidjt entfd)lagen, ja er tedt bic §Betrad)tnng ber formae bcr 9J^eta).)[)l}fif 5U (Nov. Org. 1. II c. IX: „Videlicet ut inquisitio formarum, quae sunt (ratione certa et sua lege) aeternae et immobiles, constituat metaphysicam, raü^renb er bie 23etrad)tnng bc§ ©toffeä in feinem gangen fidjtbarcn ^rogeffe als Stufgabe ber ^-lJI)i]fif anfaf). 33efDnber§ (e^rreid) ift f^icrüber eine ©tettc 5ßacong au§ De dignitate et augmentis scientiarum, 1. III c. IV, bie mit ben SBortcn beginnt: „quantum ad metaphysicam, assignavimus ei inquisitlonem causarum formalium et finalium, quae assignatio quatenus ad formas incassum facta videatur. — S? ^ci^t bort lüciter: „inventionem formarum ex Omnibus scientiae partibus dignissimara esse, quae investigetur, si modo fieri possit, ut reperiatur. ^gacon fprtd)t weiter, baj^ bei ^^taton bic ?[JJcinung gait, formas esse rerum scientiae objectum, luomit natnrlid) beffen ^beculc[)ve gemeint ift, nnb fäl)rt fdjliefelid) loeitcv: Substantiarura enim formae (uno homine excepto, de quo Scriptura: „formavit hominem de limo terrae et spiravit in faciem ejus spiraculum vitae, non ut de caeteris speciebus „producaut aquae, producat terra), species inquam creaturarum, prout nunc per compositionem et transplanta- tionem inveniuntur multiplicatae, ut aut omniuo de eis inquirere frustra Sit, aut inquisitio earum, qualis esse potest, sepoui ad tempus et postquam formae simplicioris naturae rite exploratae sint et inyentae, tum demum institui debeat etc. T^ic ©tetle bei ^Bacon ift lel)r lcl)rrcid],](https://iiif.wellcomecollection.org/image/b21782386_0026.jp2/full/800%2C/0/default.jpg)